EURASIAN JOURNAL OF

FAMILY MEDICINE

AVRASYA AİLE HEKİMLİĞİ DERGİSİ

Total Visitors : 85,532

 

Archive


Hasta Merkezli Yaklaşım Sadece Aile Hekimliği İçin mi Geçerli Olmalı? Tekrarlayan Arı Sokmaları Olan Hasta Örneği
Is The Patient Centered Approach Only Valid For Family Medicine? An Example Of The Patient With Recurrent Bee Stings
Sebahat Gücük, Mehmet Kayhan, Keziban Turken Gel

 

How to cite / Atıf için: Gücük S, Kayhan M, Turken Gel K. Hasta Merkezli Yaklaşım Sadece Aile Hekimliği İçin mi Geçerli Olmalı? Tekrarlayan Arı Sokmaları Olan Hasta Örneği. Euras J Fam Med 2018;7(1):37-40

 

Case Report / Olgu Sunumu


ÖZET

Hasta merkezli yaklaşımda hastanın sahip olduğu değerleri, tercihlerini belirleyerek, sağlığın geliştirilip korunmasında yol gösterici olmak ve davranış değişiklikleri yapabilmesinde temel oluşturabilmek amaçlanmaktadır. Arıcılık sektöründeki artış, beraberinde arı sokma sıklığını da artırmıştır. Gerek ülkemizde gerekse dünyada arı sokmasına bağlı görülebilecek reaksiyonlarla ilgili yeterince bilgi yoktur. Arı sokmaları sonrası gelişen alerjik reaksiyonlar şiddetli ve hayatı tehdit edebilen karakterde olabildiği gibi aynı zamanda geç belirti olarak arı soktuktan günler ya da haftalar sonra da ortaya çıkabilir ve uzun süre devam edebilir.  Biz tekrarlayan arı sokmaları olan, genç yaşta atriyal fibrilasyon saptanan ve etiyolojide başka nedenin bulunamadığı olgumuzu farklı bir bakış açısıyla sunmak istedik.

Anahtar kelimeler:arı zehiri, atriyal fibrilasyon, hasta merkezli bakım

ABSTRACT

The aim of the patient-centered approach is to determine the values of the patient, to determine their preferences, to guide the development and maintenance of health and to make a basis for behavioral changes. The rise in bee keeping industry has increased the frequency of bee sting. There is rarely information on the potential reactions related to bee string either in our country or in the world. The allergic reactions subject to them might be severe and lethal in nature and can appear as a late symptom days or even weeks after a bee sting and continue for long, as well. We intended to present from a different perspective the case who had recurrent bee stings and was diagnosed with atrial fibrillation at an early age and for whom another cause could not be detected in etiology.

Keywords: bee venom, atrial fibrillation, patient-centered care


Giriş

Hasta merkezli yaklaşımda hastanın sahip olduğu değerlerini, tercihlerini belirleyerek, hasta ve yakınlarının konuyla ilgili karar vermesinde yol gösterici olmak, gereken bakıma ulaşmada kolaylaştırıcı olmak, sağlığın geliştirilip korunmasında yol gösterici olmak ve davranış değişiklikleri yapabilmesinde temel oluşturabilmek amaçlanmaktadır (1,2). Böylece hastaların kişisel tercihlerine, mevcut ihtiyaçlarına ve değerlerine duyarlı olarak rehberlik edilmesi sağlanabilir (1).   

Ülkemizde hem coğrafi uygunluk olarak hem de arıcılık sektörü yaygınlığı ile birlikte arı sokmaları görülebilmektedir.  Arı sokmaları sonrası gelişen alerjik reaksiyonlar şiddetli ve hayatı tehdit edebilen karakterde olabildiği gibi aynı zamanda geç belirti olarak arı soktuktan günler ya da haftalar sonra da ortaya çıkabilir ve uzun süre devam edebilir. Arı sokmasından sonra glomerülonefrit, vaskülit, serum hastalığı, nörolojik belirtiler, kusma, ishal, baş ağrısı, hipotansiyon, periferik nöropati, pıhtılaşma bozuklukları, böbrek yetmezliği bol miktarda arının sokması sonucu oluşabilir (3-6).

Biz tekrarlayan arı sokmaları olan, genç yaşta atriyal fibrilasyon saptanan ve etiyolojide başka nedenin bulunamadığı olgumuzu farklı bir bakış açısıyla sunmak istedik. 

Olgu

Hastamız polikliniğimize başvurduğunda,  ilgili bölüm tarafından 3 hafta önce atriyal fibrilasyon tanısıyla değerlendirilmiş ve tedavisi düzenlenmişti. Hastamız son bir haftadır ilaçlarını kullanmadığını, kardiyoloji polikliniğinde ''Genç insanlarda nedensiz görülmeyeceği söylendi. Peki, bende neden oldu?''  sorusuyla aktif şikayetleri olmamakla birlikte daha çok bilgi almak aklındaki sorulara cevap bulabilmek amaçlı polikliniğimize başvurdu.

40 yaşında erkek hasta evde baş dönmesi, mide bulantısı şikâyetiyle sağlık kuruluşuna götürülüyor. Son yıllarda sağlıklı yaşam için gerekli şartlarda yaşamaya dikkat eden sigara ya da alkol kullanmayan, düzenli egzersiz yapan hastamızın özgeçmişinde Gilbert hastalığı,  alerjik rinit mevcuttu. Vücut kitle indeksi: 22,3 kg/m2, Bel/kalça oranı:0,91. Babası hipertansiyon nedeniyle tedavi görmekteydi.

Acilde yapılan tetkiklerinde; elektokardiyogramda atrial fibrilasyon (AF) izlenmesi ile yatırılarak akut tedavi uygulanmış. Acil serviste bakılan kan basıncı: 120-80 mmHg. Biyokimya ve hemogramı, tiroid fonksiyon testleri normal sınırlarda olarak bildirilmiş.  Evde kullanması amaçlı tedavisi düzenlenerek taburcu edilmiş. Bundan hemen sonra gittiği kardiyolog tarafından holter takibi yapılarak tedavisi düzenlenmiş ve bir ay sonra tekrar kontrol önerilmiş.

Hastamız 2016 yılında amatör olarak arıcılığa başlamış. Halk arasında yaygın olarak bilindiğini söylediği “arı sağlıklı insanları sokar”  inancıyla hiçbir güvenlik önlemi almadan arıcılık yapmış ve günümüze kadar yaklaşık 60 arı sokmasına maruz kalmış.

2017 yılı temmuz ayından itibaren yetiştiriciliğini yaptığı arı sayısını artırmasıyla birlikte sokan arı sayısı da gün geçtikçe artmış. Geriye dönük kendisini değerlendirdiğinde baş dönmeleri, gözlerinin kararıyor gibi olmasının ve mide bulantılarının o dönemlerde başladığını belirtti. Dönem dönem bu şikayetleri aslında kısa süreli olarak yaşamaktaymış.

Geriye dönük bakıldığında acil servise başvurmadan önceki günde aynı şekilde yüz bölgesinden arı soktuğu öğrenildi.

Çalışmamız için hastamıza bilgilendirme yapılmış olup yazılı izin alınmıştır. 

Tartışma

Arıcılık sektöründeki artış, beraberinde arı sokma sıklığını da artırmıştır. Gerek ülkemizde gerekse dünyada arı sokmasına bağlı görülebilecek reaksiyonlarla ilgili yeterince bilgi yoktur. Oysa arı sokmaları basitten karmaşığa geniş yelpazede çok sayıda reaksiyonlara neden olur (7).

Ülkemizde arıcılıkla profesyonel anlamda uğraşanların yanı sıra bunu zaman geçirmek amaçlı yapanlarda bulunmaktadır. Zara’da farklı meslek grubunda yapılan çalışmada başka işlerle uğraşan katılımcıların %18’inin arıcılık da yaptığı bulunmuştur (7). Yine çalışmaya katılanların %20’sinin Kalyoncu’nun (8)  çalışmalarıyla uyumlu olarak arı sokmasının hayatı tehdit edebileceğine dair bilgisi olmadığı saptanmıştır (7).  Bizim olgumuzda da halk arasında  ‘arı sağlıklı insanı sokar’ inancıyla arı sokması önemsenmemiş ve herhangi bir koruyucu önlem alınmamıştır.

AF aritmilerin en sık nedeni olarak görülürken, genel popülasyonda yaklaşık %0,4 oranında rastlanmaktadır. 40 yaş altında genel yıllık sıklık %0,1 iken, bu 80 yaş üstünde değişmekle birlikte %1,5-2’ye çıkmaktadır (9).

Hastaların en az %10’ unda, altta yatan bir kalp hastalığı bulunmaz. Alkol alımı, cerrahi müdahaleler, hipertiroidi gibi çeşitli durumlar AF’ye neden olabilse de, kardiyak nedenlerin eşlik ettiği hipertansiyon da AF’ye neden olabilmektedir (10). Bazı durumlarda hiçbir neden bulunamaz.  Kalp çarpıntısı, göğüste ani vuruş, aşırı yorgunluk hissi, sersemlik, nefes darlığı gibi semptomları olabileceği gibi hiçbir belirti olmadan da AF olabilir (11). Literatürde arı sokması sonucu kısa süre sonra AF, atrial flatter ve ventriküler fibrilasyon gelişen ve tedaviye farklı düzeylerde cevap veren olgular bildirilmiştir (12,13).

Son yıllarda AF ile ilişkili olabilecek faktörlerden obezite de araştırılmaktadır. Abdominal obezite için bel çevresinin önemi TEKHARF (Türk Erişkinlerinde Kalp Hastalıkları ve Risk Faktörleri) çalışmasında gösterilmiştir (14). Bazı insanlar atriyal fibrilasyonla yıllarca hiçbir sorun çıkmadan yaşayabilir. Ancak,  atriyal fibrilasyon gelecekte sorunlara yol açabilir. Atriyal fibrilasyon artan inme, kalp yetmezliği ve hatta ölüm riski artışıyla ilişkilidir (15). Hastamızda tansiyon ölçümleri ve bel çevresi ölçümleri normal sınırlardaydı. Tiroid hormonları normal seviyeler-deydi. Olgumuz mevcut durumu ve tedavinin devamı-nın gerekliliği, kontrol zamanları konusunda bilgilen-dirildi ve arıcılık sırasında yapılabilecek yaşam tarzı değişiklikleri hakkında önerilerde bulunuldu. 

AF bu yaş grubunda nadir görülmektedir. Olgumuzun öyküsünde tekrarlayan çok sayıda arı sokması ve sonrasında tarif etmiş olduğu şikâyetler açısından belki ispatlanabilir bir neden-sonuç ilişkisi kurulamasa da dikkat edilmesi gerekli gibi görünmektedir. Hasta merkezli yaklaşım, artan hasta memnuniyeti, tedaviye daha iyi uyum şeklinde olumlu sonuçlar ile ilişkilidir (2).  Aile hekimliğinin temel özelliklerinden biri olan ‘hasta merkezli yaklaşım’ ilkesinin, hangi branşta olursak olalım hastamızın uyumu ve tedaviye devamı açısından hastalarımızla olan tüm görüşmelerimizin temelinde olması gerektiğini düşünmekteyiz.

Kaynaklar

1. Kıyunat Z, Dağdeviren HN. Hasta merkezli yaklaşım. Türkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2017;8(2):89-92.

2. Şahin G, Artıran İğde FA. Hasta merkezli bakım-ortak karar verme süreci ve kalite. Türkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(3):38-43.

3. Golden DB, Moffit J, Nicklas R, Freeman T, Graft DF, Reisman RE, et al. Stinging insect hypersensitivity: a practice parameter update 2011. J Allergy Clin Immunol 2011;127(4):852-4.

4. Jirapongsananuruk O, Bunsawansong W, Piyaphanee N, Visitsunthorn N, Thongngarm T, Vichyanond P.  Features of patients with anaphylaxis admitted to a university hospital. Ann Allergy Asthma Immunol 2007;98(2):157-62.

5. Müller UR. Hymenoptera venom hypersensitivity: an update. Clin Exp Allergy 1998;28(1):4-6. 

6. Kalyoncu AF, Demir AU, Ozcan U, Ozkuyumcu C, Sahin AA, Bariş YI. Bee and wasp venom allergy in Turkey. Ann Allergy Asthma Immunol 1997;78(4):408-12.

7. Şimşek M, Seyfikli Z, Akkurt İ, Abadoğlu Ö. Sivasi ili, Zara ilçesinde arı allerjisi prevalansı. Turkiye Klinikleri J Allergy-Asthma 2000;2(3):127-32.

8. Kalyoncu AF. A prospect on immunotherapy in Turkey. Clin Exp Allergy 1995;25(4):380-2.

9. Brand FN, Abbott RD, Kannel WB, Wolf  PA. Characteristics and prognosis of lone atrial fibrillation. 30-year follow-up in the Framingham Study. JAMA 1985;254(24):3449-53.

10. Fuster V, Ryden LE, Cannom DS, Crijns HJ, Curtis AB, Ellenbogen KA, et al. ACC/AHA/ESC 2006 guidelines for the management of patients with atrial fibrillation executive summary: a report of the American College of Cardiology/American Heart  Association Task Force on Practice Guidelines and the European Society of Cardiology Committee for Practice Guidelines (Writing Committee to Revise the 2001 Guidelines for the management of patients with atrial fibrillation): developed in collaboration with the European Heart Rhythm Association and the Heart Rhythm Society. J Am Coll Cardiol 2006;48(4):854-906.

11. Fuster V, Ryden LE, Asinger RW, Cannom DS, Crijins HJ, Frye RL, et al. ACC/AHA/ESC guidelines for the management of patients with atrial fibrillation. A report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines and the European Society of Cardiology Committee for Practice Guidelines and Policy Conferences (Committee to develop guidelines for the management of patients with atrial fibrillation) developed in collaboration with the North American Society of Pacing and Electrophysiology. Eur Heart J 2001;22(20):1852-923.

12. Karakuş A, Akçay AB, Çelik MM, Arıca S, Taşın V, Çalışkan K. Arı sokması sonucu anaflaksi ve akut atriyal fibrilasyon: olgu sunumu. Akademik Adli Tıp Olgu Sunumu Dergisi 2014;5(1):13-6.

13. Okutucu S, Şabanov C, Abdulhayoğlu E, Aksu NM, Erbil B, Aytemir K, et al. A rare cause of atrial fibrillation: a European hornet sting - case report. The Anatolian Journal of Cardiology 2011;11(6):559-60.

14. Onat A, Karabulut A, Esen AM, Uyarel H, Ozhan H, Albayrak S, et al. Analysis of  all-cause mortality and coronary events in the Turkish Adult Risk Factor Survey 2005. Turk Kardiyol Dern Arş 2006;34(3):149-53.

15. Go AS, Hylek EM, Phillips KA, Chang Y, Henault LE, Selby JV, et al. Prevalence of diagnosed atrial fibrillation in adults: national implications for rhythm management and stroke prevention: the Anticoagulation and Risk Factors in Atrial Fibrillation (ATRIA) Study. JAMA 2001;285(18):2370-5.


Download Full Text Add to Favorite